Sosyal Medya Devlerine Çocuk Zararı Davası: Instagram ve YouTube Yargı Karşısında

Los Angeles County Superior Court’ta Pazartesi günü başlayan tarihi bir sivil dava, sosyal medya şirketlerinin çocuklara zararlı olduğu bilinen ürünleri pazarlayarak sorumluluk alıp almayacağını jüriye soracak. Dört saatten uzun süren ve çekişmeli geçen açılış konuşmalarının ardından, bu kritik dava sosyal medya şirketlerinin en genç kullanıcılarıyla olan etkileşim kurallarını baştan yazabilir ve teknoloji devlerini milyarlarca dolarlık tazminatla karşı karşıya bırakabilir.

Çocukları ‘Tuzak’ Olarak Gördüler İddiası

Dava, 18 kişilik jüriye (12 asıl, 6 yedek üye) bu önemli davayı kendi terapistleriyle bile konuşmamaları yönünde uyarıda bulunan Yargıç Carolyn B. Kuhl’un gözetiminde ilerliyor. Davacı taraf, Chico, Kaliforniya’dan Kaley G.M. isimli bir kadın, ilkokul çağında sosyal medyaya bağımlı hale geldiğini ve YouTube ile Instagram’ın, bilinen tasarım kusurlarına rağmen çok küçük çocukları tuzağa düşürmek ve bağımlı kılmak için tasarlandığını iddia ediyor. Davacı avukatı Mark Lemeir, Instagram’ın ana şirketi Meta’nın başkanı Mark Zuckerberg’i bu konuda sorgulayacaklarını belirtti ve ekledi: “Onlar Kaley’i henüz ergenliğe bile girmeden yakalamak istediler. Bu, tasarımla gelen bir bağımlılık.”

Gizli Belgeler Ortaya Çıktı

Mahkemede sunulan ve Pazartesi sabahı jüriye gösterilen şirket içi Instagram belgeleri, 13 yaş altı çocukları platformlarından uzak tutma yönündeki kamuoyu beyanlarına rağmen, çok daha küçük yaştaki çocukları çekmek için agresif çabalar olduğunu ortaya koydu. Benzer şekilde, Google’a ait olduğu iddia edilen belgeler ise, henüz tuvalet eğitimi almamış çocukları korumalı YouTube Kids uygulamasından tüm yaş gruplarına açık platforma yönlendirmek için teşvikler olduğunu gösterdi.

Teknoloji Şirketlerinden Savunma

Teknoloji şirketleri ise bu iddialara karşı çıkarak, davacı avukatlarının şirket içi belgeleri çarpıtarak platformlarını kötü karakterler gibi göstermeye çalıştığını ve çocukların yanlış davranışları ile G.M.’nin kendi çocukluk travmalarından şirketleri sorumlu tutmaya çalıştığını savunuyor. Meta, geçtiğimiz ay yaptığı bir açıklamada, “Davacı avukatları, platformlarımızın gençlere zarar verdiğini ve Meta’nın büyümeyi onların refahının önüne koyduğunu öne süren yanıltıcı bir anlatı oluşturmak için Meta’nın şirket içi belgelerini seçici bir şekilde alıntıladılar. Bu iddialar gerçeği yansıtmıyor. Kanıtlar, zorlu sorularla derinlemesine ve sorumlu bir şekilde yüzleşen, araştırma yapan, ebeveynleri, akademisyenleri ve güvenlik uzmanlarını dinleyen ve harekete geçen bir şirketi gösterecektir” dedi.

Yasal Engeller ve Beklentiler

Sosyal medya şirketleri, 1996 tarihli ve internet yayıncılarını kullanıcı içeriklerinden sorumlu tutulmaktan koruyan 230. Bölüm (Section 230) yasası ve Anayasa’nın ifade özgürlüğüne ilişkin güvenceleri ile korunuyor. Ancak davacılar, bu korumaları aşmak için son yıllarda opioid üreticisi Purdue Pharma ve 1990’lardaki büyük tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzer şekilde, kurumsal ihmal ve kusurlu ürün tasarımı iddialarına dayanıyor. Uzmanlar, bu davada alınacak bir galibiyetin, sosyal medya bağımlılığı için bir değer biçilmesi ve intihar, anoreksiya, tehlikeli meydan okumalar ve sextortion gibi sosyal medyanın tetiklediği veya artırdığı zararlar için bir parasal karşılık belirlenmesi anlamına gelebileceğini belirtiyor. Davanın sonucunun, benzer durumdaki binlerce davaya emsal teşkil etmesi bekleniyor.