Teknoloji Devleri Yapay Zeka Yarışı İçin Rekor Bütçe Ayırdı: 650 Milyar Dolar
Alphabet, Amazon, Meta ve Microsoft, yapay zeka alanındaki hakimiyet mücadelesi için 2026'da toplam 650 milyar dolarlık devasa bir sermaye harcaması öngörüyor. Bu yatırım, veri merkezleri ve ilgili ekipmanlara odaklanacak ve yüzyılın eşi benzeri görülmemiş bir teknoloji harcaması patlamasını tetikleyecek.
Teknoloji devleri, yapay zeka (YZ) alanındaki kıyasıya rekabette öne geçmek için kesenin ağzını açıyor. Alphabet (Google), Amazon, Meta (Facebook) ve Microsoft, 2026 yılı için toplamda yaklaşık 650 milyar dolarlık sermaye harcaması öngörüsüyle dikkat çekiyor. Bu astronomik bütçe, büyük ölçüde yeni veri merkezlerinin inşası ve bu merkezlerde kullanılacak ileri teknoloji ekipmanlarının tedarikine ayrılacak.
Bu dört devin YZ araçları pazarındaki henüz emekleme aşamasındaki hakimiyet mücadelesi, bu yüzyılda benzeri görülmemiş bir harcama patlamasına işaret ediyor. Her bir şirketin bu yıl için belirlediği harcama tahminleri, son üç yılın toplam bütçelerini yakalaması veya aşması bekleniyor. Bloomberg verilerine göre bu rakamlar, son 10 yıldaki herhangi bir tek şirketin sermaye harcaması için bir dönüm noktası niteliğinde.
Tarihi Benzerlikler ve YZ Yatırımlarının Boyutu
Bu devasa yatırım projeksiyonlarının karşılaştırması için geçmişe bakıldığında, 1990’lardaki telekom balonu, 19. yüzyıldaki ABD demiryolu ağlarının inşası, savaş sonrası federal otoyol yatırımları veya Yeni Düzen (New Deal) dönemi yardım programları gibi büyük ölçekli projelere rastlanıyor. Son iki haftada açıkladıkları kazanç raporlarıyla birlikte gelen bu harcama tahminleri, küresel çapta veri merkezi inşaatlarında ve bu inşaatları finanse etmek için gereken borçlanma piyasalarında yeni bir ivmelenme anlamına geliyor. Milyarlarca dolarlık bu tesislerin inşası, daha önce görülmemiş düzeyde borçlanmaya, enerji arzında sıkıntılara ve artan enerji ile su maliyetleri konusunda endişeli topluluklarla geliştiriciler arasında çatışmalara yol açıyor.
Bu durum, zaten ABD’de ekonomik aktivitenin artan bir payını oluşturan sınırlı sayıda varlıklı şirketin inşaat harcamalarının, genel ekonomik verileri bozma riskini de beraberinde getiriyor. DA Davidson analisti Gil Luria’ya göre, dört şirket “YZ hesaplama gücü yarışını, bir kazananın her şeyi aldığı veya çoğu şeyi aldığı bir pazar olarak görüyor” ve “hiçbiri kaybetmek istemiyor.”
Şirketlerin Dev Yatırım Planları ve Piyasa Tepkisi
Geçtiğimiz hafta Meta, tüm yıl sermaye harcamalarının yaklaşık %87 artışla 135 milyar dolara ulaşacağını açıkladı. Microsoft ise aynı gün ikinci çeyrek sermaye harcamalarında tahminleri aşan %66’lık bir artış bildirdi ve analistler, Haziran’da sona eren mali yıl için yaklaşık 105 milyar dolar harcayacağını öngörüyor. Bu açıklamalar, piyasa değerinde bir günde yaşanan en büyük ikinci düşüşü tetikledi. Buna karşılık, en büyük ABD merkezli otomobil üreticileri, inşaat ekipmanı üreticileri, demiryolları, savunma sanayii şirketleri, kablosuz iletişim operatörleri, kargo şirketleri ve Exxon Mobil, Intel, Walmart gibi devlerin 2026’da toplamda 180 milyar dolar harcaması bekleniyor.
1998’de bir garajda kurulan Alphabet, analist tahminlerini aşan ve ABD sanayisinin büyük bir kesiminin harcamasını geride bırakan 185 milyar dolarlık sermaye harcaması tahminiyle yatırımcıları şaşırttı. Amazon ise 2026 için planladığı 200 milyar dolarlık sermaye harcamasıyla bu rakamı daha da yukarı taşıdı ve bu da hisselerinde düşüşe neden oldu. Toplamda, bu dört şirket en son kazanç ve gelecek beklentilerini açıkladıktan sonra piyasa değerlerinde 640 milyar dolardan fazla kayıp yaşadı.
Yatırımların Temeli ve Gelecek Kaygıları
Her bir teknoloji devi, yatırımlarını geri kazanmak için farklı yollar izlese de, harcamalarının temelinde aynı varsayım yatıyor: OpenAI’nin ChatGPT’si ve insan muhakemesini taklit edebilen rakip araçlar, hem iş hem de ev hayatında giderek daha önemli bir rol oynayacak. Bu değişimi mümkün kılan en gelişmiş yazılım modellerini oluşturmak, binlerce dolar değerindeki çipleri bir araya getirmeyi gerektiren olağanüstü pahalı bir süreç. Bu nedenle harcamalar yüksek. Yatırımlar ayrıca, nihai ürünlerin katlanarak daha yüksek gelecekteki gelirlere yol açacağı beklentisine dayanıyor.
Bu harcamalar, sadece birkaç yıl önce nispeten küçük bir fiziksel ayak izine sahip olan şirketleri dönüştürüyor. Meta ve Google’ın ana şirketi Alphabet, varlıklarının önemli bir bölümünü lüks şirket kampüsleri ve ofis alanları olarak görüyordu. Harcamalarının çoğu, orada çalışan mühendis ve satış personelinin maaşlarına ve hisse senedi hibelerine gidiyordu. Artık durum farklı. Geçen yıl Meta, altı yıl sonra ilk kez araştırma ve geliştirme (çoğunlukla mühendis maaşları) harcamalarından daha fazla sermaye projesine harcama yaptı. Facebook ve Instagram’ın ana şirketi, 2019 sonundaki rakamın yaklaşık beş katı olan 176 milyar dolarlık gayrimenkul ve ekipmana sahip.
Rakamlar yükseldikçe, şirketlerin tüm iddialı hedeflerini gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceği belirsizliğini koruyor. Veri merkezi inşaatlarının artmasıyla birlikte, elektrikçiler, çimento kamyonları ve Nvidia’nın çiplerini üretmek için Tayvan Yarı İletken Üretim Şirketi fabrikalarından çıkan ürünler için şimdiden rekabet ediyorlar. Luria, “Darboğazlar var ve olacak” diyor. Ayrıca, bu harcamaları nasıl karşılayacakları sorusu da önemli. Dijital reklamcılıktan ana gelirini elde eden Meta ve Google, en büyük çevrimiçi perakendeci ve bulut bilişim sağlayıcısı olan Amazon, en büyük iş yazılımı satıcısı Microsoft, her biri kendi sektörlerinde dominant ve bol nakit rezervlerine sahip. Bu rezervlerin büyük bir kısmını YZ destekli bir geleceğe yatırma istekleri, bu rezervlerin ve yatırımcıların sabrının test edileceği anlamına geliyor.
Teori Ventures’tan yatırımcı Tomasz Tunguz, “Bu nakit üreten makinelerdi. Şimdi aniden o nakite ihtiyaçları var ve daha fazlasına ihtiyaçları var, bu yüzden borçlanıyorlar” diyor. Bu durumun bir sonucu olarak, son aylarda piyasalara çıkan mavi çip tahvilleri, ‘junk’ tahviller, özel kredi ve karmaşık varlık destekli kredi havuzlarının seviyeleri fırladı. Geçen yıl, YZ ile ilgili şirketler ve projeler borç piyasalarından en az 200 milyar dolar topladı; bu muhtemelen birçok anlaşmanın özel olması nedeniyle önemli bir eksik sayım. Sadece 2026 için yüz milyarlarca dolarlık ihraç projeksiyonları var.
Tunguz, geçen yıl YZ patlamasını geçmiş yatırım çılgınlıklarıyla karşılaştıran bir blog yazısı yayınladığını ve bunların her zaman iyi bitmediğini söylüyor. Ancak yükseliş sırasında, “ekonomi için devasa katalizörler oluyorlar” dedi. Daha kesin olan ise, geçen yıl boyunca teknoloji devlerinin hisselerini aceleyle alan yatırımcıların, genel olarak artan sermaye harcamaları karşısında daha tereddütlü davrandıkları. Bazı durumlarda, çevrimiçi reklamcılık ve web aramadan e-ticaret ve üretkenlik yazılımlarına kadar ana işleri sabit kalmış ve gelirleri tahminleri aşmış olsa bile satış yaptılar. Boomi CEO’su Steve Lucas, “İnsanları ne korkutuyor? Kesinlikle analist anlatısı ve YZ’nin işletmeleri ne kadar hızlı bozacağına dair söylemler” dedi. Lucas, “YZ’nin potansiyelini tartışmam. Zaman çizelgesini kesinlikle tartışırım ve ekonomiyi tutkuyla tartışırım” diye ekledi.
