Karabük Üniversitesi (KBÜ) Kamu Politikaları Araştırma ve Geliştirme Merkezi (KAPGEM), su kaynaklarındaki mikroplastikler ve diğer mikrokirleticilerin yönetimine yönelik 2026-2035 dönemini kapsayan 10 yıllık bir yol haritası hazırladı. Üniversitenin 20. politika raporu olarak tanıtılan çalışmada, su kirliliğinin izlenmesi, kirleticilerin kaynağında azaltılması ve arıtma yatırımlarının planlanması için beş temel öneri geliştirildi. Rapor, henüz yürürlüğe girmiş bir kamu düzenlemesi değil, merkezi ve yerel yönetimlere yönelik politika önerileri içeriyor.
KAPGEM Çevre Politikaları Masası tarafından hazırlanan Türkiye'de Su Kaynaklarındaki Mikrokirleticilerin Yönetimi Politika Raporu, Karabük Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Toplantı Salonu'nda düzenlenen programda tanıtıldı. Çalışmada ABD ve Avrupa Birliği uygulamalarının incelendiği, Türkiye'nin su yönetimine yönelik çözüm önerilerinin bu çerçevede geliştirildiği belirtildi.
Su kaynaklarındaki mikrokirleticiler için beş öneri
Politika raporunda, su kaynaklarının korunmasına yönelik çalışmaların yalnızca arıtma tesisleriyle sınırlı kalmaması gerektiği yaklaşımı öne çıkıyor. Mikrokirleticilerin tespit edilmesinden denetim süreçlerine kadar farklı alanların birlikte ele alınması öneriliyor.
Raporda yer alan beş temel politika önerisi şöyle sıralanıyor:
Ulusal bilgi sistemi: Su kaynakları ve kirlilik verilerinin izlenmesine yönelik ortak bir bilgi altyapısının oluşturulması.
Kaynağında azaltım: Kirleticilerin su kaynaklarına ulaşmadan önce azaltılmasına yönelik önlemlerin geliştirilmesi.
Havza bazlı risk yönetimi: Su havzalarının özellikleri ve karşı karşıya oldukları riskler dikkate alınarak yönetim planlarının hazırlanması.
Bütünleşik denetim: Ölçüm, izin ve denetim süreçlerinin birbiriyle uyumlu şekilde yürütülmesi.
İleri arıtma yatırımları: Arıtma teknolojilerine yönelik yatırımların risk değerlendirmelerine göre önceliklendirilmesi.
2026-2035 yol haritasında hangi hedefler bulunuyor?
Karabük Üniversitesinin politika çalışmasında, önerilerin üç ayrı dönemde ele alınması öngörülüyor. İlk aşama veri toplama ve izleme altyapısına, ikinci aşama kaynak kontrolü ve mevzuat çalışmalarına, son aşama ise uygulamaların yaygınlaştırılmasına odaklanıyor.
2026-2027: Envanter ve pilot izleme
İlk dönemde mikrokirleticilere ilişkin ulusal envanter hazırlanması, laboratuvarlarda kullanılan ölçüm yöntemlerinin uyumlaştırılması ve pilot izleme programlarının başlatılması öneriliyor. Böylece su kaynaklarındaki kirleticilerin izlenmesine yönelik ortak bir veri zemini oluşturulması hedefleniyor.
2028-2030: Kaynak kontrolü ve mevzuat
İkinci aşamada öncelikli sektörlerde kirleticilerin kaynağında kontrol edilmesine yönelik çalışmaların geliştirilmesi planlanıyor. Bu dönemin diğer hedefleri arasında mevzuat çalışmalarının ilerletilmesi ve kurumlar arasında kullanılabilecek ortak veri altyapısının işletilmesi bulunuyor.
2031-2035: Uygulamaların yaygınlaştırılması
Son aşamada başarılı uygulamaların ülke genelinde yaygınlaştırılması, kirletici yüklerinin ölçülmesi ve iklim senaryolarının risk değerlendirmelerine dahil edilmesi öngörülüyor. Bu hedefler raporun önerdiği takvimi oluşturuyor; ilgili kamu kurumlarınca kabul edilmiş bağlayıcı bir uygulama programı olarak değerlendirilmemeli.
Mikrokirleticilerin çevresel riskleri ele alındı
Raporun tanıtım toplantısında mikrokirleticilerin su kaynakları üzerindeki olası etkileri de gündeme geldi. Doç. Dr. Aysel Alkan Uçkun, bu maddelerin düşük konsantrasyonlarda dahi çevre ve canlılar açısından risk oluşturabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
KBÜ Rektörü Prof. Dr. Fatih Kırışık ise hazırlanan politika raporunun merkezi ve yerel yönetimlerin karar alma süreçlerine katkı sağlamasının amaçlandığını belirtti. Karabük Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürü Hüseyin Aras da kurumunun çalışmalara destek vermeye ve iş birliğine hazır olduğunu ifade etti.
Rektör Kırışık'ın editörlüğünü üstlendiği raporun hazırlayıcıları arasında Doç. Dr. Aysel Alkan Uçkun, Dr. Öğr. Üyesi Şeyma Akkurt, Doç. Dr. Miraç Uçkun, Prof. Dr. Özgür Özdemir ve Prof. Dr. Mehmet Çakmakçı bulunuyor.
10 yıllık plan uygulamaya girdi mi?
2026-2035 dönemini kapsayan yol haritasının resmî olarak uygulamaya alındığı doğrulanmış değil. Karabük Üniversitesinin hazırladığı çalışma, kamu kurumlarına yönelik politika önerileri ve aşamalı hedefler içeriyor.
Raporda önerilen ileri arıtma yatırımlarının bütçesi, finansman kaynakları ve sorumlu kurumlara ilişkin bağlayıcı bir uygulama takvimi de doğrulanmış değil. Bu nedenle çalışmanın sonraki aşaması, önerilerin ilgili kurumlar tarafından değerlendirilmesi ve olası uygulama kararlarının açıklanması olacak.
